
Cân bằng axit - kiềm trong cơ thể là quá trình cơ thể giữ pH của máu và từng dịch sinh học trong khoảng phù hợp để các cơ quan hoạt động bình thường. Cơ thể thực hiện việc này chủ yếu nhờ hệ đệm hóa học, phổi và thận; không phải bằng cách biến toàn bộ cơ thể thành “môi trường kiềm”. Thực phẩm hoặc nước uống có thể ảnh hưởng đến thành phần chất thải và pH nước tiểu, nhưng không tự làm pH máu tăng lên ở người khỏe mạnh.
Axit - kiềm mô tả trạng thái liên quan đến nồng độ ion hydro trong một dung dịch, được thể hiện bằng thang pH. Tuy nhiên, nói “pH của cơ thể” như một con số duy nhất là chưa chính xác. Máu được duy trì trong khoảng hẹp, trong khi dạ dày cần môi trường axit để thực hiện chức năng tiêu hóa và pH nước tiểu có thể biến đổi theo những chất cơ thể cần đào thải.
Theo tài liệu MedlinePlus về xét nghiệm khí máu động mạch, khoảng tham chiếu thường dùng cho pH máu là 7,35–7,45. Đây là chỉ số được đo bằng xét nghiệm chuyên môn, không thể suy ra từ pH nước bọt, nước tiểu hoặc loại nước đang uống. Nếu muốn hiểu cách đọc thang đo, bạn có thể xem thêm bài độ pH là gì.

Trong y khoa, nhiễm toan và nhiễm kiềm liên quan đến thay đổi có thể đo được trong máu, carbon dioxide, bicarbonat và các chỉ số liên quan. Đây là tình trạng cần đánh giá nguyên nhân bằng xét nghiệm; không nên tự kết luận chỉ dựa trên mệt mỏi, chế độ ăn, vị chua của thực phẩm hoặc kết quả giấy thử nước tiểu.
Cơ thể liên tục tạo ra carbon dioxide và các sản phẩm chuyển hóa. Để pH máu không biến động lớn, ba nhóm cơ chế phối hợp với nhau: hệ đệm hóa học, hoạt động của phổi và hoạt động của thận.

| Cơ chế | Vai trò chính | Đặc điểm phản ứng |
|---|---|---|
| Hệ đệm hóa học | Hạn chế biến động pH bằng các cặp axit yếu và bazơ liên hợp, trong đó có hệ bicarbonat. | Phản ứng gần như tức thời nhưng không loại bỏ nguyên nhân tạo axit. |
| Phổi | Điều chỉnh lượng carbon dioxide được thải ra qua nhịp và độ sâu hô hấp. | Hoạt động trong khoảng phút đến giờ. |
| Thận | Điều chỉnh việc bài tiết axit và giữ hoặc thải bicarbonat. | Chậm hơn phổi, thường cần từ nhiều giờ đến nhiều ngày. |
Những cơ chế trên giải thích vì sao một bữa ăn hoặc một ly nước không thể đơn giản “đổi” pH máu. Khi pH máu lệch đáng kể, đó không còn là vấn đề nên tự xử lý bằng thực phẩm hoặc đồ uống.
Thành phần dinh dưỡng và các sản phẩm chuyển hóa có thể làm thay đổi lượng axit hoặc bazơ được thải qua nước tiểu. Vì vậy, pH nước tiểu thay đổi sau khi ăn không chứng minh pH máu cũng đã đổi. MD Anderson lưu ý rằng pH nước tiểu, nước bọt hoặc mồ hôi không phản ánh sự thay đổi pH máu; đây có thể là dấu hiệu cơ thể đang thực hiện chức năng điều hòa.
Một chế độ ăn có nhiều rau, trái cây, đậu, hạt và thực phẩm ít chế biến có thể cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất. Đây là lý do phù hợp để ăn đa dạng, thay vì gắn thực phẩm với lời hứa làm cơ thể trở nên kiềm hoặc điều trị bệnh. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ cũng nêu rằng chưa có bằng chứng chế độ ăn kiềm có thể làm chậm, chữa hoặc ngăn bệnh ung thư quay trở lại.
Cần hiểu đúng: “Thực phẩm tạo axit” trong một mô hình dinh dưỡng không đồng nghĩa thực phẩm có vị chua, cũng không có nghĩa ăn thực phẩm đó sẽ khiến toàn bộ cơ thể bị axit hóa.
Cụm từ “bổ sung kiềm cho cơ thể” thường được dùng trong quảng cáo, nhưng không phải khuyến nghị chung dành cho mọi người. Cơ thể cần nước, năng lượng, protein, vitamin, khoáng chất và chất điện giải ở lượng phù hợp; điều đó khác với việc cố nâng pH máu.
Nước uống giúp đáp ứng nhu cầu dịch của cơ thể. Nước ion kiềm là một loại nước có pH cao hơn trung tính trong điều kiện đo xác định; nếu dùng để uống, trước hết nước phải đáp ứng yêu cầu an toàn và phù hợp với hướng dẫn của thiết bị hoặc sản phẩm. pH cao không tự chứng minh nước sạch, giàu khoáng, có hydrogen hoặc tốt hơn cho mọi người.
Khi đi qua dạ dày, nước và thực phẩm gặp môi trường axit; sau đó cơ thể tiếp tục hấp thu và điều hòa bằng các cơ chế sinh lý. Vì vậy, nên đánh giá nước theo nguồn nước, chất lượng đầu ra, thành phần và mục đích sử dụng, thay vì chọn chỉ vì lời hứa “tạo môi trường kiềm trong cơ thể”. Bạn có thể đọc thêm bài nước ion kiềm và nước kiềm để phân biệt các nhóm nước trên thị trường.

Nếu gia đình đang cân nhắc một nguồn nước uống có pH khác nhau, đội ngũ Thế Giới Điện Giải có thể hỗ trợ đối chiếu nguồn nước đầu vào, nhu cầu sử dụng và hướng dẫn vận hành thiết bị. Bạn có thể tham khảo các máy lọc nước ion kiềm; việc lựa chọn thiết bị không thay thế tư vấn y tế hoặc điều trị.
Cân bằng axit - kiềm là quá trình sinh lý do hệ đệm, phổi và thận phối hợp thực hiện. Không có một “pH toàn cơ thể”, và thay đổi pH nước tiểu không chứng minh máu đã được kiềm hóa. Chế độ ăn đa dạng và uống nước an toàn vẫn có giá trị, nhưng nên được lựa chọn vì nhu cầu dinh dưỡng và bù nước, không dựa trên lời hứa điều trị hoặc thay đổi pH máu.