Cách đọc bảng màu đo pH của nước bằng giấy quỳ và bộ test

Độ pH của nước là gì?

pH là chỉ số thể hiện nước có tính axit hay kiềm. Thang pH thường được biểu diễn từ 0 đến 14: dưới 7 là axit, 7 là trung tính và trên 7 là kiềm. Đây là thang logarit, nên chênh lệch một đơn vị pH tương ứng với thay đổi mười lần về tính axit/kiềm. Vì vậy, không nên xem các con số pH chỉ chênh nhau một đơn vị là “gần như giống nhau”. USGS giải thích pH và nước.

pH là một thông số quan trọng trong quản lý chất lượng nước, nhưng không cho biết riêng lẻ nước có chứa vi sinh, kim loại nặng, hóa chất hay các chất ô nhiễm khác hay không. WHO xem pH là thông số vận hành trong hệ thống nước uống; khi nguồn nước có bất thường, cần đánh giá thêm các chỉ tiêu liên quan thay vì chỉ nhìn pH. Xem tài liệu pH của WHO.

Nếu bạn cần nền tảng rộng hơn về ý nghĩa pH với cơ thể và nước, xem bài độ pH là gì. Bài này tập trung vào thao tác đo tại nhà và cách đọc màu đúng.

Bảng màu đo pH dùng để làm gì?

Bảng màu đo pH là thang màu do nhà sản xuất in kèm giấy quỳ, que thử hoặc bộ test. Khi vùng chỉ thị tiếp xúc với mẫu nước, nó chuyển màu. Bạn so màu đó với các ô màu trên bao bì để ước tính khoảng pH tương ứng. Mỗi bộ test có thể dùng dải màu và khoảng đo khác nhau, vì vậy chỉ đối chiếu với đúng bảng màu đi kèm bộ test đang sử dụng.

Bảng màu cho kết quả nhanh và tiện để quan sát xu hướng. Ví dụ, nếu cùng một nguồn nước nhưng màu que thử thay đổi rõ rệt giữa các lần đo trong điều kiện lấy mẫu tương tự, đó là dấu hiệu nên kiểm tra lại quy trình đo hoặc khảo sát thêm nguồn nước. Kết quả màu không phù hợp để công bố một giá trị pH chính xác đến nhiều chữ số thập phân.

Cách dùng giấy quỳ và que thử pH

1. Chuẩn bị mẫu đại diện: dùng cốc sạch, không còn xà phòng, nước uống hoặc chất tẩy rửa. Nếu đo nước từ vòi, để nước chảy một lúc trước khi lấy mẫu.
2. Đọc hướng dẫn bộ test: kiểm tra khoảng đo, thời gian chờ đổi màu và hạn sử dụng. Không dùng que đã ẩm, bạc màu hoặc để hở lâu.
3. Nhúng hoặc nhỏ mẫu đúng cách: chỉ để vùng chỉ thị tiếp xúc với nước theo hướng dẫn; không chạm tay vào phần màu nếu không cần thiết.
4. Chờ đúng thời gian: lấy que ra, để ráo nhẹ nếu hướng dẫn yêu cầu, rồi so màu trong khoảng thời gian nhà sản xuất quy định.
5. Ghi lại điều kiện đo: nguồn nước, thời điểm, nhiệt độ gần đúng và màu đọc được sẽ giúp so sánh các lần sau đáng tin hơn.

Giấy quỳ thường phù hợp khi cần biết nhanh nước nghiêng về axit, trung tính hay kiềm. Que thử nhiều ô màu có thể hỗ trợ đọc khoảng pH chi tiết hơn tùy bộ test. Dù dùng dạng nào, đây vẫn là phép đo ước tính; một kết quả bất thường nên được đo lặp lại bằng mẫu mới.

Cách đọc bảng màu đo pH của nước

Đặt que thử cạnh bảng màu trên nền sáng, tốt nhất là ánh sáng trắng tự nhiên hoặc đèn trắng. Tìm ô màu gần nhất thay vì cố gán kết quả vào một màu “đúng tuyệt đối”. Nếu màu nằm giữa hai ô, hãy ghi là một khoảng, chẳng hạn “xấp xỉ giữa hai mức trên thang của bộ test”, thay vì tự làm tròn theo cảm tính.

Ba điều cần nhớ khi đối chiếu màu

• Màu nhìn trên màn hình điện thoại hoặc dưới đèn vàng có thể khác màu thật.
• Không dùng bảng màu của thương hiệu khác; chất chỉ thị và cách in có thể không giống nhau.
• Đọc đúng thời điểm ghi trên bao bì. Đọc quá sớm hoặc quá muộn đều có thể cho màu khác.

Một giá trị pH không tự xác định nước nào “tốt hơn”. Với các máy tạo nước có nhiều cấp pH, hãy đọc thêm hướng dẫn phân biệt và sử dụng 7 dải pH trên máy lọc nước ion kiềm để dùng theo đúng hướng dẫn của thiết bị.

Những nguyên nhân gây sai số khi đo pH tại nhà

Sai số thường đến từ khâu lấy mẫu và đọc màu hơn là từ bản thân giấy thử. Cốc đựng còn chất tẩy rửa, mẫu nước để lâu ngoài không khí, que thử bị ẩm, ánh sáng không phù hợp hoặc thời gian chờ không đúng đều có thể làm kết quả thiếu ổn định. Nhiệt độ nước cũng có thể ảnh hưởng kết quả của một số phương pháp đo.

Để giảm sai số, hãy đo hai hoặc ba lần với mẫu mới trong cùng điều kiện. Nếu kết quả chênh lệch đáng kể, không nên lấy mức trung bình một cách máy móc; hãy kiểm tra hạn dùng que thử, cách lấy mẫu và cân nhắc dùng thiết bị có độ chính xác cao hơn.

Khi nào cần máy đo pH điện tử?

Máy đo pH điện tử phù hợp khi cần theo dõi lặp lại, cần độ phân giải cao hơn hoặc cần so sánh các mẫu trong điều kiện nhất quán. USGS mô tả máy đo pH dựa trên chênh lệch điện thế ở điện cực và hiển thị giá trị pH trên màn hình. Độ tin cậy của máy phụ thuộc cả tình trạng điện cực, cách bảo quản và hiệu chuẩn bằng dung dịch chuẩn theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Tham khảo cách máy pH hoạt động.

Máy điện tử không tự thay thế xét nghiệm nước. Nếu nghi ngờ nước có vi sinh, kim loại, hóa chất, mùi/màu bất thường hoặc muốn đánh giá nước cho mục đích sử dụng quan trọng, cần chọn các chỉ tiêu xét nghiệm phù hợp với nguồn nước và yêu cầu địa phương.

Câu hỏi thường gặp về bảng đo pH

Giấy quỳ có đo pH nước chính xác không?

Giấy quỳ và que thử cho kết quả ước tính theo màu. Chúng hữu ích để sàng lọc nhanh, nhưng không phù hợp khi cần giá trị chính xác cao.

Độ pH của nước là gì?

Độ pH của nước là chỉ số thể hiện tính axit hoặc kiềm: dưới 7 là axit, 7 là trung tính và trên 7 là kiềm.

pH nước là gì và có quyết định nước có an toàn không?

pH là một thông số nước quan trọng nhưng không đủ để kết luận an toàn. Nước vẫn có thể có vấn đề về vi sinh, kim loại hoặc hóa chất dù pH nằm trong một khoảng quen thuộc.

Bao lâu nên hiệu chuẩn máy đo pH?

Theo hướng dẫn của hãng và tần suất sử dụng. Cần hiệu chuẩn lại khi máy đo thường xuyên, sau thời gian không dùng, khi điện cực được vệ sinh/thay thế hoặc khi kết quả bất thường.